Waarom dit helpt
Redeneer via directe en indirecte relaties door een voedselweb wanneer één populatie verandert.
Lees pijlen als overdracht
In veel voedselwebben wijst een pijl van voedsel naar consument: de richting waarin stof en energie worden overgedragen. Controleer altijd de legenda. Markeer vervolgens directe predatie- en vraatrelaties rond de veranderde soort.
Neemt een predator toe, dan neemt de predatiedruk op zijn prooi doorgaans toe. Dat is een direct negatief effect. Als die prooi een planteneter is, kan de lagere prooidichtheid indirect positief zijn voor planten.
Volg één causale route
Schrijf: meer wolven leidt tot hogere sterfte onder herten; daardoor daalt naar verwachting de hertendichtheid; daardoor neemt vraat aan jonge bomen af; daardoor kunnen meer jonge bomen overleven. Elke pijl heeft een mechanisme.
Vermijd tegelijk in alle richtingen springen. Pas nadat één route klopt, voeg je concurrenten of andere prooien toe. Zo blijft duidelijk welke voorspelling op welke relatie berust.
Bedenk dempende factoren
Een predator kan op een andere prooi overschakelen. Een prooipopulatie kan immigreren of sneller voortplanten. Planten kunnen door nutriënten of water in plaats van vraat begrensd zijn. Zulke factoren bepalen hoe sterk de cascade werkelijk is.
Dichtheidsafhankelijke processen leveren terugkoppeling. Als een prooi schaars wordt, vinden predatoren minder voedsel en kan hun populatie later afnemen. Het tijdstip van meten is dus belangrijk.
Maak de voorspelling toetsbaar
Noem welke populatiedichtheid, vraatschade of biomassa je verwacht te zien veranderen en binnen welke vergelijking. Een experiment met uitsluitingskooien kan bijvoorbeeld predatoren of grazers weren en behandelde plekken vergelijken met controles.
Gebruik meerdere locaties en voldoende tijd. Een momentopname toont mogelijk seizoensvariatie in plaats van een cascade. Voor causaliteit helpt het als de veronderstelde tussenstappen ook worden gemeten.
Veelgemaakte denkfouten
Controleer deze drie punten
- Een voedselweb geeft mogelijke relaties, niet automatisch de sterkte ervan.
- Indirecte effecten lopen vaak over twee of meer schakels.
- Een voorspelling is geen zekerheid wanneer soorten alternatieve bronnen of routes hebben.
Actief ophalen
Kun je dit zonder terugkijken?
- Voorspel een indirect effect van meer roofvogels op planten via knaagdieren.
- Waarom kan prooikeuze een cascade dempen?
- Welke drie variabelen zou je meten om een voorgestelde cascade te toetsen?
Redactionele verantwoording
Dit artikel is in eigen woorden geschreven door BiologieBoost en sluit aan bij de biologische redeneerwijzen en onderwerpen uit de syllabus biologie vwo. Het is geen kopie of bewerking van een lesmethode.
Lees meer over onze werkwijze op Bronvermelding of meld een inhoudelijke fout via contact@biologieboost.nl.
Terug naar de leerlijn
Kenmerken van ecosystemen
Lees het volledige theoriehoofdstuk of oefen dezelfde stof met flitskaarten en examenopgaven.