Waarom dit helpt
Bepaal met grafieken en experimenten of licht, koolstofdioxide, temperatuur of een andere factor fotosynthese begrenst.
Definieer wat wordt gemeten
Fotosynthesesnelheid kan worden afgeleid uit zuurstofproductie, koolstofdioxide-opname of biomassa, maar elke maat heeft beperkingen. Een zuurstofbel tellen is eenvoudig maar bellen verschillen in grootte. Een sensor geeft preciezere concentratieveranderingen, mits volume en tijd bekend zijn.
Netto fotosynthese is fotosynthese minus dissimilatie. In licht verlopen beide processen. Bij het compensatiepunt zijn koolstofdioxide-opname en -afgifte netto in evenwicht; dat betekent niet dat beide processen zijn gestopt.
Zoek waar een curve reageert
Stijgt de snelheid bij meer licht, dan was licht in dat gebied beperkend. Vlakt de curve af, dan wordt een andere factor bepalend. Ligt bij meer koolstofdioxide een tweede curve hoger, dan was koolstofdioxide bij die lichtsterkte mede beperkend.
Hetzelfde principe geldt voor temperatuur. Tot een optimum kunnen enzymreacties sneller verlopen. Bij te hoge temperatuur kunnen enzymen minder functioneren en sluiten huidmondjes mogelijk door waterverlies, waardoor minder koolstofdioxide binnenkomt.
Ontwerp een eerlijke proef
Verander één factor en houd plantensoort, bladmassa, meettijd, temperatuur en andere relevante factoren gelijk. Laat planten acclimatiseren en herhaal met meerdere exemplaren. Randomiseer zo nodig de volgorde van behandelingen om tijdseffecten te beperken.
Een lamp dichterbij verhoogt lichtsterkte maar kan ook temperatuur verhogen. Gebruik een warmtefilter, waterbad of afzonderlijke temperatuursmeting. Anders kun je niet bepalen welke factor de verandering veroorzaakte.
Koppel bladbouw aan de uitkomst
Licht bereikt chloroplasten in bladcellen, koolstofdioxide diffundeert via huidmondjes en water komt via houtvaten. Sluiting van huidmondjes beperkt waterverlies maar verlaagt ook de koolstofdioxide-opname. Een aanpassing heeft dus vaak zowel voordeel als kosten.
Schaduwbladeren en zonbladeren kunnen verschillen in dikte, chlorofylverdeling en verzadigingspunt. Vergelijkingen moeten daarom bladeren met een bekende voorgeschiedenis gebruiken; anders verwar je directe factorwerking met langdurige aanpassing.
Veelgemaakte denkfouten
Controleer deze drie punten
- Meer licht verhoogt fotosynthese niet onbeperkt.
- Zuurstofproductie is een meetmaat; noteer aannames voordat je haar gelijkstelt aan fotosynthesesnelheid.
- Een lamp verandert mogelijk zowel lichtsterkte als temperatuur.
Actief ophalen
Kun je dit zonder terugkijken?
- Hoe herken je in een grafiek dat koolstofdioxide beperkend wordt?
- Waarom is netto gaswisseling bij het compensatiepunt nul terwijl cellen actief blijven?
- Noem twee controlevariabelen in een proef met waterpest en lichtsterkte.
Redactionele verantwoording
Dit artikel is in eigen woorden geschreven door BiologieBoost en sluit aan bij de biologische redeneerwijzen en onderwerpen uit de syllabus biologie vwo. Het is geen kopie of bewerking van een lesmethode.
Lees meer over onze werkwijze op Bronvermelding of meld een inhoudelijke fout via contact@biologieboost.nl.
Terug naar de leerlijn
Planten
Lees het volledige theoriehoofdstuk of oefen dezelfde stof met flitskaarten en examenopgaven.